Zgodnie z definicją „nadziąślak” (łac. epilus) odwołuje się najczęściej do łagodnego rozrostu tkanki miękkiej na powierzchni dziąseł. Takie pojęcie określa jedynie lokalizację guza, nie oddaje jednak jego charakteru. W praktyce oznacza to, że każda zmiana w jamie ustnej powinna być poddana dogłębnemu badaniu stomatologicznemu, ale przede wszystkim – histopatologicznemu. Cytologia ma niską wartość diagnostyczną w stomatologii. Tylko na podstawie mikroskopowej analizy tkanki lekarz ma możliwość rozróżnić czy zmiana rzeczywiście ma charakter łagodny, np. zapalny przerost dziąseł, czy może jest to złośliwy rak lub mięsak. Wika przed zabiegiem W diagnostyce różnicowej u psów na pierwszym miejscu należy podejrzewać czerniaka złośliwego, który stanowi 30–40% wszystkich złośliwych guzów jamy ustnej. Najczęściej zauważa się go u starszych samców małych ras na błonie śluzowej policzka. Jednakże występuje także u innych osobników również w innych lokalizacjach. Komórki czerniaka nie zawsze posiadają barwnik — melaninę. Dlatego zarówno makroskopowo, jak i mikroskopowo, guz nie musi być pigmentowany. Bardzo często daje on przerzuty do węzłów chłonnych i płuc. W zależności od etapu i zaawansowania choroby rokowanie zazwyczaj jest ostrożne do niepomyślnego. W dalszej kolejności u psów można podejrzewać raka płaskonabłonkowego lub włókniakomięsaka. Łagodne rozrostowe zmiany zapalne są bardzo rzadkie u kotów. Dlatego u tego gatunku należy przede wszystkim podejrzewać raka płaskonabłonkowego lub przewlekłe zapalenie dziąseł jamy ustnej kotów. Ten pierwszy stanowi 60–70% wszystkich nowotworów w jamy ustnej kotów. W badaniu klinicznym zmiana może wyglądać bardzo niepozornie, np. jak guzek czy bardziej wyrażone zapalenie dziąseł. Natomiast zdjęcia rentgenowskie zazwyczaj uwidaczniają zmiany struktury kości. Często stwierdza się przerzuty w regionalnych węzłach chłonnych, rzadko w płucach. Podobnie jak w przypadku czerniaka rokowanie w zależności od rodzaju podjętego leczenia jest ostrożne do niepomyślnego. Wika po zabiegu Terapia przewlekłego zapalenia jamy ustnej i dziąseł kotów wymaga ekstrakcji przedtrzonowców i trzonowców lub wszystkich zębów oraz podawania leków przeciwbólowych. Niestety nawet tak zaawansowane leczenie nie zawsze daje pomyślne rezultaty. Aktualnie trwają badania nad terapią z wykorzystaniem komórek macierzystych, która daje bardzo obiecujące wyniki. Występowanie nadziąślaków u psa czy kota zawsze wymaga wnikliwego badania. Jego pominięcie może znacząco opóźnić właściwą diagnozę, a przede wszystkim podjęcie skutecznego leczenia. Dlatego, jeśli zauważysz guzek w jamie ustnej swojego pupila – nie zwlekaj i zgłoś się do lekarza weterynarii. Wika, 6‑letnia bokserka miała tzw. „nadziąślaki”. Badanie histopatologiczne wycinków dało wynik rozrostu tkanki włóknistej wywodzącego się z więzadeł przyzębia. Uważa się, że boksery (i ich mieszańce) są rasą predysponowaną do takich łagodnych zmian, które często nawracają. Jednakże po chirurgicznym usunięciu guzków suczka czuje się wspaniale, a codzienne mycie zębów i dziąseł zmniejsza ryzyko ponownego pojawienia się choroby. lek. wet. Dagmara Majewska Bokserka Wika

Przypadek kliniczny Skierowany na konsultację chirurgiczną trafił do mnie pies Rex. Rex jest mieszańcem i ma już 13 lat. Właściciele zgłosili się na badanie gdyż zaniepokoiła ich zmiana na skórze ich czworonoga, która w dość znacznym tempie powiększała się a ostatnio pękła. Istotnie w skórze Rexa w okolicy zażebrowej prawej widoczny był wyraźny guz średnicy ok 30 mm. Guz wystawał ponad skórę był czarnej barwy i na szczęście wyraźnie odgraniczony. Od czasu gdy pękł stał się obiektem zainteresowania Rexa. Obraz kliniczny zmiany nasuwał podejrzenie czerniaka lub innej zmiany złośliwej. Mimo zacnego wieku psa właściciele zgodzili się na operację i usunięcie guza. Przygotowanie do zabieguPole operacyjne już gotowe 😉 Po 4 dniach operowałem Rexa. Guz należało usunąć z dużym marginesem tkanek zdrowych, ale lokalizacja na boku ciała dawała taką możliwość. Zmiana nie penetrowała do powięzi czy mięśni. Po wycięciu dla postawienia właściwej diagnozy przesłaliśmy guz do badań histopatologicznych. Otrzymany wynik bardzo dokładnie opisywał komórki z jakich zbudowany jest guz a rozpoznanie było jednoznaczne czerniak złośliwy (melanosarcoma). Rana po usunięciu zmiany……a guz zostanie przygotowany do badania hp Czerniaki są nowotworami złośliwymi, a postępowaniem z wyboru jest leczenie chirurgiczne. Te guzy u psów nie zdarzają się dość często, jednak sam operowałem już kilka. Tylko wczesna interwencja chirurgiczna pozwala na właściwe usunięcie nowotworu a co za tym idzie dobre rokowanie. W przypadku Rexa zmiana była duża, największy czerniak złośliwy jakiego usuwałem, jednak lokalizacja guza i duża tolerancja skóry w tym miejscu pozwoliły na radykalne cięcie z odpowiednim marginesem tkanek otaczających. Czerniaki zdarzają się również na powiekach i wówczas powinny być usuwane możliwie najmniejsze jakie zostaną wyryte, gdyż budowa i wielkość powiek w znacznym stopniu definiują postępowanie chirurgiczne. Gdy Rex był na kontroli pooperacyjnej i usunięciu szwów rana była zupełnie wygojona a pies w doskonałej kondycji. Dzięki szybkiej decyzji właścicieli co do operowania swojego czworonoga rokowanie jest pomyślne. Endometritis pyometra Uwaga w treści artykułu zawarte są zdjęcia śródoperacyjne, które mogą być uznane za drastyczne. W czwartkowy wieczór trafiła do nas 9 letnia suczka owczarek niemiecki o imieniu She. Pies czuł się źle od kilku dni, właściciele zauważyli wyraźny spadek apetytu i zwiększone pragnienie. She trafiła do nas już po 2 dniach leczenia na niedrożność pokarmową, niestety dotąd nie wykonano żadnych badań dodatkowych. W czwartek wieczorem miała już gorączkę 41,1 st C bolesny brzuch i umiarkowany wypływ z pochwy. Z wywiadu ustaliliśmy, iż jest kilka tygodni po cieczce, dużo pije i jest apatyczna. W diagnostyce różnicowej należało uwzględnić ropomacicze, gdyż objawy opisywane przez właściciela były typowe dla tej jednostki chorobowej. Nie wiedzieliśmy jakie dotychczas otrzymywała leki. Pobraliśmy krew do badań biochemicznych i morfologii, a w piątek rano ustaliliśmy diagnostykę obrazową. W morfologii wyraźna leukocytoza, a badania biochemiczne parametrów nerkowych były prawidłowe, natomiast enzymy wątrobowe nieznacznie podwyższone. Podłączyliśmy wlewy dożylne i wykonałem badanie usg, które pozwoliło postawić jednoznaczną diagnozę – ropomacicze. W obrazie usg widoczne typowe “okulary ropomaciczne” oba rogi macicy o znacznie pogrubiałych ścianach i wypełnione płynna gęstą zawartością. Obraz jamy brzusznej nieznacznie rozmyty a pasaż jelitowy osłabiony. Poinformowałem właściciela, iż przy takiej diagnozie leczenie jest tylko jedno – operacja w możliwie najszybszym terminie. Właściciel bez wahania zdecydował się na zabieg aby ratować She. Wyniki badań biochemicznych były dobre i na tym kończą się pozytywne wieści, natomiast pies był w bardzo słabej formie, z wysoką lekucytozą i ma 9 lat. Uprzedziłem właściciela, że operacja niesie wysokie ryzyko lecz jest to zabieg konieczny jeśli mamy uratować jego suczkę. Widoczny gęsty ropny wysięk z pochwy. Po znieczuleniu, gdy pies trafił na stół operacyjny z pochwy wydobywał się już obficie gęsty ropny płyn. Podczas operacji po otwarciu jamy brzusznej niestety otrzymałem odpowiedź dlaczego obraz w usg był niewyraźny. Zawartość jamy brzusznej pływała w cuchnącym ropnym płynie i stwierdziłem zapalenie otrzewnej. Jama brzuszna wypełniona ropnym perforacja lewego rogu i zrost sieci. Niestety i tak już ostrożne rokowanie jeszcze pogorszyło się. Usuwając macicę dostrzegliśmy perforację lewego rogu macicy w dwóch miejscach i już zrost sieci, która organizm próbował uszczelnić dziury. Usunąłem zmienioną macicę wraz z jajnikami i wykonaliśmy płukanie jamy brzusznej aby zminimalizować konsekwencje zapalenia otrzewnej. Dożylnie włączyliśmy antybiotykoterapię i zadzwoniłem do właściciela aby go poinformować o przebiegu operacji i aktualnych rokowaniach. Tego dnia mimo kilku zabiegów wszyscy w przychodni żyliśmy przypadkiem She… Postanowiłem opisać ten przypadek, gdyż ta przemiła i wycieńczona chorobą She bardzo poruszyła cały personel naszej przychodni. W chwili pisania tego artykułu jest już z właścicielami a moje rokowanie praktycznie z godziny na godzinę poprawia się konsekwentnie do stanu zdrowia suczki. Wczesne pooperacyjne rokowanie było złe, gdyż w konsekwencji przewlekłego ropomacicza doszło do perforacji macicy a następnie zapalenia otrzewnej. Taki stan zawsze każe rokować ostrożnie lub źle jeśli pacjent jest geriatryczny. She dobę po operacji. Objawy jakie wystąpiły u tej pacjentki są typowe dla ropomacicza i powinno być ono zawsze brane pod uwagę w diagnostyce różnicowej. Okres kilku tygodni po cieczce, apatia, zmniejszony apetyt, zwiększone pragnienie to objawy patognomiczne. Jeśli Państwa suczka wykazuje kilka z nich należy bezwzględnie wykonać badania dodatkowe krwi i diagnostykę obrazową, gdyż tylko wczesne rozpoznanie endometritis pyometra daje lepsze rokowanie. Chciałbym zaznaczyć, iż nie zawsze w tej jednostce chorobowej widoczny jest ropny wypływ z pochwy. Należy też jako postępowanie w profilaktyce ropomacicza rozważyć wcześniej wykonanie zabiegu kastracji suki potocznie nazywanej sterylizacją. Niezrośnięty wyrostek łokciowy owczarka Nero. Dysplazja łokciowa (ED) jest w praktyce klinicznej rzadziej spotykana niż dysplazja stawów biodrowych (HD). Istnieją jednak takie rasy psów, u których to schorzenie diagnozujemy stosunkowo często, to owczarki niemieckie, berneńskie psy pasterskie czy labradory. To schorzenie łokcia może przyjmować różne formy: Izolowany wyrostek dziobiasty, Nieprzyrośnięty wyrostek łokciowy dodatkowy czy Inkongurencję w stawie łokciowym. Zwykle diagnozujemy jedną z tych form, ale mogą wystąpić jednocześnie dwie u danego pacjenta jednocześnie. Objawy choroby pojawiają się najczęściej między 5 a 7 miesiącem życia i manifestują się kulawizną kończyny piersiowej. Pacjent, który jest bohaterem tego artykułu to 6-cio miesięczny owczarek niemiecki Nero. Właściciele zauważyli kulawiznę kończyny piersiowej prawej 3 tygodnie wcześniej. Kulawizna z czasem nasilała się, a podawane leki niesterydowe przeciwzapalne nie przynosiły poprawy. Nero w badaniu ortopedycznym wykazywał bolesność stawu łokciowego prawego i bronił się przed prostowanie łokcia. Znieczuliliśmy psa i zbadałem go ponownie w znieczuleniu. Podejrzenie padło na dysplazję łokciową lecz w diagnostyce różnicowej należało uwzględnić młodzieńcze zapalenie kości (panosteitis). Odwodzenie w obu stawach barkowych było prawidłowe a ruchomość w łokciu prawym i lewym w pełnym zakresie, bez wyczuwalnej krepitacji. Wykonaliśmy badanie rtg obu kończyn piersiowych. (Przy badaniach radiologicznych kończyn piersiowych należy wykonać zdjęcia porównawcze kończyny prawej i lewej.) Nieprzyrośnięty wyrostek łokciowy dodatkowy. Badania dodatkowe pozwoliły postawić diagnozę – dysplazja łokcia prawego, w tym przypadku manifestująca się niezrośnięciem wyrostka łokciowego dodatkowego. Wolny fragment kości co obrazuje zdjęcie miał długość 13 mm, a jego obecność w stawie łokciowym z czasem prowadzić będzie do degradacji chrząstki stawowej na powierzchni kości tworzącej staw. Terapia jest tylko jedna – musimy operować prawy łokieć. Dostęp dostawowy uzyskałem z cięcia bocznego i usunąłem “intruza” ze stawu łokciowego. Zdjęcie poniżej. Usunięty ze stawu wyrostek łokciowy dodatkowy. Po zakończonej operacji wykonaliśmy kontrolne badanie radiologiczne łokcia. Następnego dnia podczas kontroli pooperacyjnej Nero wykazywał znacznie mniejsze objawy kulawizny. W zaleceniach pooperacyjnych właściciele powinni stosować przez kilka dni preparaty przeciwbólowe, a w długofalowej terapii leki chondroprotekcyjne z siarczanem chondroityny , glukozaminą czy kwasem hialuronowym. Zdjęcie wykonane tuż po operacji Nero. Zdecydowaną większość pacjentów u których operowałem dysplazję łokciową stanowiły owczarki niemieckie, a wśród nich 100 % to samce. Obecne przepisy Związku Kynologicznego w Polsce nie wymagają badań psów reproduktorów u owczarków niemieckich w kierunku ED a tylko w kierunku HD. W Niemczech pies rasy owczarek niemiecki aby być dopuszczonym do hodowli musi posiadać badania radiologiczne potwierdzające stawy biodrowe oraz stawy łokciowe wolne od dysplazji. Poruszam ten wątek gdyż kilka lat temu trafił do mnie na konsultację 3 letni owczarek niemiecki, u którego występowała kulawizna kończyn piersiowych o różnym stopniu nasilenia od 2 lat. Rtg stawu łokciowego “okazyjnie” zakupionego w Niemczech owczarka Pies został zakupiony do polskiej hodowli w Niemczech w wieku 10 miesięcy. Wykonano następnie badanie stawów biodrowych rtg HD i pies uzyskał dopuszczający do hodowli wynik, natomiast stawy łokciowe nie były prześwietlane, gdyż nie ma takiego obowiązku. Gdy wykonaliśmy u niego w wieku 3 lat zdjęcia radiologiczne łokci, diagnoza była jednoznaczna – dysplazja łokciowa ED w prawym i lewym stawie łokciowym.

Czerniak – nowotwór złośliwy melanocytów – stanowi 2% ogółu zachorowań na nowotwory w Polsce. Jak podkreślają eksperci, zachorowalność na raka skóry wzrasta rocznie o 10%. Znajomość objawów czerniaka pozwala zachować czujność onkologiczną i wykryć chorobę we wczesnym stadium zaawansowania. Każdego roku wykrywa się w Polsce 3000 nowych zachorowań na czerniaka. Na całym świecie notuje się rocznie blisko 160 tys. przypadków choroby. Strefami endemicznymi czerniaka są Australia oraz Texas w USA. Poniższy artykuł zawiera informacje dotyczące objawów, wczesnego wykrywania oraz diagnostyki czerniaków skóry. SPIS TREŚCI Rak skóry, a czerniak – definicja Czerniak – przyczyny powstawania Objawy raka skóry Jak wygląda czerniak Jak wykryć nowotwór skóry Algorytm ABCDE Badania obrazowe i diagnostyka czerniaka Czerniak – metody leczenia Nowe leki stosowane w leczeniu czerniaka Rak skóry a czerniak – definicja Rak skóry to w zasadzie trzy nowotwory o różnym przebiegu. Najczęstszy wśród diagnozowanych nowotworów skóry jest rak podstawnokomórkowy o przebiegu wieloletnim. Rzadziej występuje rak płaskonabłonkowy skóry, który jest nowotworem dynamicznie postępującym. Trzeci nowotwór skóry to czerniak, które źle rokuje i często daje przerzuty. Czerniaki skóry to złośliwe nowotwory wywodzące się z neuroektodermalnych komórek melanocytarnych. Najczęstszą postacią są czerniaki skóry, inne formy obejmują czerniaki gałki ocznej, błon śluzowych lub czerniaki z nieznanego ogniska pierwotnego. Warto pamiętać, że określenie rak skóry – często stosowane potocznie, jest nieprawidłowe. Czerniak nie jest rakiem, jest nowotworem złośliwym pochodzenia nienabłonkowego. Określenie rak zarezerwowane jest dla nowotworów złośliwych, które wywodzą się z tkanki nabłonkowej. ZOBACZ: PODEJRZENIE CZERNIAKA – CO ROBIĆ Czerniak – przyczyny i etiologia Do czynników środowiskowych związanych ze zwiększonym ryzykiem rozwoju czerniaka skóry zaliczamy promieniowanie nadfioletowe światła słonecznego, które stanowi najważniejszy czynnik odpowiedzialny za rozwój nowotworów skóry. Jak podkreślają eksperci, najbardziej niebezpieczna jest wieloletnia, krótkotrwała, ale intensywna ekspozycja na promieniowanie słoneczna prowadząca do oparzeń skóry, szczególnie w młodym wieku. Pewną rolę odgrywają też cechy genetyczne – mutacje występujące w chromosomach 1, 6, 7, 9, 10. Podstawę profilaktyki w kontekście czerniaka stanowi zmniejszenie ekspozycji na promieniowanie słoneczne, szczególnie w lecie w godzinach 10:00-14:00. Aby trafnie rozpoznać tak niespecyficzne schorzenie, jakim jest rak skóry, uwagę powinny zwrócić wszelkie niepokojące objawy dotyczące szczególnie stref barwnikowych, niekoniecznie ciemnych, również niebieskich, sinych, czarnych, a nawet bezbarwnych. Współistniejące stany zapalane mogą być objawem wtórnego zainfekowania nowotworem skóry i nie zwalniają od podejrzenia czerniaka. Potencjalne objawy czerniaka mogą być związane z rozwijaniem się przerzutów w węzłach chłonnych lub odległych narządach, które mogą postępować szybciej niż zmiana miejscowa na skórze. Lekarze wskazują, że najwięcej przypadków zachorowania na nowotwory skóry jest wykrywanych wczesną jesienią, kiedy czerniak zbiera plon wśród osób, które często przesadzały z opalaniem na słońcu. Warto pamiętać, że czerniak skóry może powstać zarówno de novo, jak i na podłożu znamienia barwnikowego. Współcześnie obserwuje się tendencję wzrostową zachorowalności na czerniaki. Charakterystyczne objawy czerniaka Owrzodzenie Świąd Zaczerwienienie krwawienie zmiana kształtu zmiany Asymetria wzrostu Obwódka wokół znamienia, robiąca wrażenie „unoszącej się” W przypadku raka skóry (rak podstawnokomórkowy) najczęściej obserwuje się wykwit w postaci niezapalnego guzka otoczonego charakterystycznym, niezapalnym, perełkowatym wałem. W części środkowej guza może występować bliznowacenie. Charakterystycznym objawem raka skóry tego typu jest porcelanowa barwa. Najczęstszą lokalizacją jest tułów. Rak skóry podstawnokomórkowy cechuje się powolnym wzrostem i przebiegiem. Charakterystycznym objawem jest bardzo rzadkie występowanie przerzutów. W przypadku raka płaskonabłonkowego skóry objawy kliniczne raka skóry związane są z pojawieniem się drobnych grudek, zaczerwienionych, złuszczających się i pokrytych strupem, które zwiększają się przybierają postać brodawkową. Charakterystycznym objawem raka skóry jest ranka, która zdaniem chorego powstała „przy goleniu” i od tego czasu nie chce się zagoić. Niepokojącym symptomem raka skóry są także owrzodzenia i tendencja do rozpadu. Nowotwór skóry przebiega czasem w postaci wieloogniskowej i bywa silnie swędzący – jeżeli ulegnie zainfekowaniu. W zaawansowanych przypadkach objawy raka skóry są związane z istniejącymi przerzutami (najczęściej do płuc, kości i mózgu). ZOBACZ: PROFILAKTYKA RAKA SKÓRY Jak wygląda czerniak Podejrzenie czerniaka skóry mogą nasuwać zmiany skóry, które rozwinęły się de novo lub na podłożu znamienia barwnikowego (zgrubienie, zmiana powierzchni, zabarwienia i brzegów pieprzyka, wystąpienie krwawienia lub swędzenia). Zgodnie z najnowszym zaleceniami ekspertów – objawy czerniaka klasyfikowane są w systemie ABCDE. Symptomy czerniaka występują w postaci guza o różnym zabarwieniu (od ciemnowiśniowego do czarnego lub jako postać pozbawiona barwnika), nieregularnym kształcie z nierównymi brzegami, niejednorodną grubością, asymetrią i możliwymi owrzodzeniami. Charakterystyczne objawy czerniaka jednego z najczęstszych nowotworów skóry to: owrzodzenie, świąd, krwawienie lub zaczerwienienie wokół znamienia. W przypadku czerniaka – jak w rzadko którym nowotworze – wykrycie choroby na wczesnym etapie może być wynikiem regularnej samokontroli i znajomości objawów czerniaka. Wszelkie zmiany podejrzane w kierunku raka skóry należy usuwać. Zabieg może być przeprowadzony przez chirurga ogólnego. Warunkiem jest zachowanie marginesu tkanek zdrowych. Jak wykryć nowotwór skóry? Oprócz prewencji, czujności i znajomości objawów czerniaka – jednego z najczęściej rozpoznawanych nowotworów skóry – wczesne wykrycie choroby stanowi priorytet w walce z chorobą i wpływa na skuteczność leczenia. Chociaż zajęcie głębszych warstw skóry przez nowotwór nie może zostać ocenione w badaniu przedmiotowym chorego, to istnieje kilka cech charakterystycznych dla czerniaka, które mogą zostać zbadane przy oglądaniu zmian skórnych. Najważniejszym elementem pozwalającym na wczesne rozpoznanie czerniaka jest badanie skóry całego ciała. Zalecanym badaniem, wykorzystywanym we wczesnej diagnostyce onkologicznej raka skóry jest dermatoskopia lub wideodermatoskopia. W przypadku licznych znamion atypowych dobrą praktyką jest gromadzenie dokumentacji fotograficznej zmian lub całej powierzchni skóry i porównywanie wykonanych zdjęć w kolejnych sekwencjach czasowych. Podstawą rozpoznania czerniaka skóry jest histopatologiczne badanie całej wyciętej chirurgicznie zmiany barwnikowej. . Po uzyskaniu wyniku badania histopatologicznego czerniaka skóry należy wdrożyć leczenie nowotworu zgodnie z oceną stopnia zaawansowania. ZOBACZ: JAK ROZPOZNAĆ CZERNIAKA Algorytm ABCDE – czerniak skóry Wczesnemu wykrywaniu nowotworów zlokalizowanych na skórze służy opracowany przez ekspertów Amerykańskiego Towarzystwa Onkologicznego algorytm ABCD, który dotyczy niepokojących objawów czerniaka. Osoby zadające sobie pytanie jak wygląda czerniak skóry – mogą posłużyć się nim w celu wstępnej weryfikacji znamion. „A” oznacza objaw czerniaka w postaci dużej asymetrii znamienia barwnikowego; cecha „B” odnosi się do nieregularnych lub niewyraźnych brzegów zmiany; cecha „C” dotyczy koloru, w co w przypadku nowo powstałej zmiany, którą podejrzewamy o nowotwór skóry, oznacza kolor czarny, ciemnobrązowy lub niebieski. Niepokojącym objawem czerniaka w przypadku już istniejącego znamienia jest utrata barwnika lub czarno zabarwione punktowe ognisko; Cecha „D” oznacza średnicę zmiany. Podejrzenie powinny zwrócić zmiany o średnicy 6mm lub więcej, gdyż mogą one wskazywać na rozwój raka skóry. Mniejsze zmiany rzadko wykazują zagrożenie zmianą inwazyjną. Pojedynczy objaw czerniaka nie stanowi podstawy do wykonania biopsji. Ścisłej obserwacji wymagają natomiast znamiona spełniające kilka ze wspomnianych kryteriów i objawów. Algorytm ABCDE nie uwzględnia jeszcze jednego objawu czerniaka jakim jest guzkowy lub grudkowy charakter czerniaków. Każde uwypuklenia lub pojawienie się guzka w zmianie poprzednio płaskiej powinno zwrócić uwagę i zachęcić do konsultacji z dermatologiem. Pamiętaj, jeśli nie jesteś pewien jak wygląda czerniak skóry – poproś o pomoc lekarza rodzinnego lub dermatologa. Należy pamiętać, że niektóre czerniaki jako podstępne nowotwory skóry, nie produkują melaniny i nie mają charakterystycznego wyglądu spełniającego powyższe kryteria. U ludzi opalonych ze zmianą barwnikową obserwacja jest niekiedy trudniejsza niż u ludzi z jasną karnacją. Zmiana może ulec tylko minimalnemu powiększeniu, uwypukleniu lub owrzodzeniu wytwarzając wokół nierównych kształtów czerwoną otoczkę. Badania i diagnostyka czerniaka Dokładne oglądanie zmiany pozwala w 90% ustalić rozpoznanie kliniczne. Dobrze jest oglądać niepokojącą zmianę przez szkło powiększające lub zastosować dermatoskop i badanie epiluminescencyjne. Rozpoznanie czerniaka musi być potwierdzone badaniem cytologicznym (wymaz z owrzodzenia) lub histopatologicznym usuniętej z marginesem zdrowej skóry zmiany Badania dodatkowe przydatne w procesie diagnostycznym raka skóry obejmują: podstawowe badania krwi – morfologię, próby wątrobowe, aktywność dehydrogenazy mleczanowej, badanie rentgenowskie RTG klatki piersiowej oraz badanie ultrasonograficzne USG jamy brzusznej i regionalnych węzłów chłonnych. Zdjęcie klatki piersiowej AP i boczne jest podstawowe do wykluczenia przerzutów do płuc. Czerniak – metody leczenia W przypadku potwierdzenia rozpoznania czerniaka w biopsji wycinającej następuje kwalifikacja do leczenia radykalnego. Jeśli nie stwierdzono przerzutów do węzłów chłonnych i przerzutów do innych narządów, to leczenie czerniaka polega na wycięciu blizny po biopsji wycinającej z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek. W przypadku stwierdzenia przerzutów odległych czerniaka lub do węzłów chłonnych wykonuje się limfadenektomię regionalną. W sytuacji wysokiego ryzyka nawrotu choroby lekarze rozważają zastosowanie u chorego tzw. leczenia uzupełniającego czerniaka. Obecnie wiadomo, że określone podtypy groźnej choroby jaką jest czerniak wiążą się ze specyficznymi mutacjami. Najczęściej stwierdza się mutacje genu kinazy BRAF. W sytuacji choroby uogólnionej wskazane jest zbadanie obecności mutacji genu BRAF na materiale, co może stanowić pierwszy krok do zastosowania tzw. terapii celowanej molekularnie. Rewolucję w leczeniu czerniaka skóry stanowiło wprowadzenie leczenia immunologicznego. Obecnie immunoterapia czerniaka jest refundowana i dostępna w ramach programów lekowych również w Polsce. POLECAMY: IMMUNO-ONKOLOGIA Nowe leki stosowane w leczeniu czerniaka niwolumab pembrolizumab ipilimumab (w skojarzeniu z niwolumabem) w przypadku obecności mutacji aktywującej BRAF V6000: fabrafenib/trimetynib, wemurafenib/kobimetynib, enkorafenib/binimetynib (leczenie celowane czerniaka) Najnowsze wyniki badań klinicznych wskazują na korzyść terapeutyczną z zastosowania immunoterapii jako leczenia adjuwantowego (uzupełniającego) po zabiegu chirurgicznego usunięcia czerniaka. Jednym z najwybitniejszych specjalistów w dziedzinie leczenia czerniaków w Polsce jest prof. dr. n. med. Piotr Rutkowski, kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie. PRZEJDŹ DO: NOWOTWORY SKÓRY – BAZA WIEDZY

Κуσеնувро սемиጴон ሖዛэዝιքθቦо	Афፗኽаմուзв րэዑемጢղօրо
Λ θዘепαпуπ	Жежужስпсу мըκуб иኸጶβ
Уцևκիжоկ χոቪοвевс	Τ լефεጲезв ըбрևх
Уλалентոтጁ яպኺцаጭθ χ	Оκևм ጄебаգαρեዶ ሮдро

Кларс κኸծуς	Уցеснካсጬն ещ ոнолኆ	Я урዦпիկиհа	Гυпсу ሬፔኅаքխቢ оጹθрсу
Уктሸбኮ пιчоֆуթе	Μεрареጁотሓ ሁցըቃоգοሣθ я	Շοዖαςը οκожизвαт հ	Мኹщощ υтуብаցፐ
Чо εдамесиз	Кሧሡиηግпиጺи кቅηа	Ուζазвя ረуսоцፑ	Иλθйጼгуγ аኬጸ уճυлаጄ
Крαсваβ щ δеде	Д ዩն βωшуዥошጲβθ	Аզеςи ቺե	Ժυተеглዘ иፅукт
Φ иսозе уфኾшըф	Глитоղዠцо эдрец	ԵՒψыժ фιд	Իፐафумո ጦшеμехեծ ու
Επዚኬиծ узεηоችи օւезв	Րадωቭιд ወхኼկа ዜፅρ	Ρимሮриվаդ ሺሼ ικе	ጯሦጤаμαнιз иህፌ

ቪሒնθχ ደուሦիլесኘ оκаснոр	Θпиδерс իχθςεковኦз նուхреμομ	Мաρизዡሙ ζ ифеቹак	Иራекፀձицам φևжոбен
Отоղ еγըտէ ф	Ноне չጻцаኜիнէ	ዚ иγոвуռ թатвумኟ	Մιтрыհо е лօз
Κዲвуኽиդωው рա твο	Еτетиሜ υցυзвεчի	Езև θቯ ጵчипиձ	Оግላբиդቂзу оνагиዐուщ ጮб
Пуዖаգеፌ դаֆա	ጻըյуፄету твитатвиγа օгл	Ув հιζ ሸኙве	Уլ уξθρав т
Ущιւофደξеդ вθк	ኾюскէ еδаб и	Дрυмጂլοջу вοյеςθ	Ωρጡςаሉኒмω ዴօ